GVB 618, Remise Havenstraat, 1934

Foto: Gemeentetram Amsterdam

Home > Tram > Electrische tram > Serie > Serie 2 (453=470)

Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam - Serie 453-470

Serie:
453-470 (later 601-618)
Type: Open Aanhangrijtuig
Bouwjaar: 1912-1913
Fabrikant wagenbak: Allan, Rotterdam
Aantal: 18 stuks
Uitvoering: tweerichtingtram
Lengte: 8140 mm(zonder stootbeugels)
Lengte:
8500 mm(met stootbeugels)
Lengte Wagenbak:
5700 mm
Lengte Balkons:
1220 mm
Breedte:
2150 mm
Hoogte:
2950 mm
Radstand:
2800 mm
Wieldiameter:

Ledig gewicht:

Passagiersindeling:
22-18





In 1912-13 leverde Allan een serie van 18 open bijwagens. In 1912 kwamen de 453-460, waarna de resterende 10 wagens, 461-470, in 1913 werden afgeleverd. Het betroffen open aanhangrijtuigen met 4 afdelingen, welke voorzien was van een looppad voor de conducteur in het midden van de wagen en aan ťťn zijde dubbele banken en aan de andere zijde enkele banken. In totaal dus 18 zitplaatsen, waarbij op de balkons 2 keer 9 staanplaatsen beschikbaar waren, zodat de totale capaciteit 40 reizigers bedroeg. Ter onderscheiding van de overige open aanhangers, die nog uit de AOM-paardentramtijd dateerden, kregen ze de bijnaam "Rotterdammers", ontstaan naar hun geboorteplaats. De wagens waren verder voorzien van rolgordijnen om bij regen ed. de "blinde" zijde af te kunnen schermen.

In de begintijd waren er allerlei ideeŽn over het nummerschema. Zo maakte men in 1912 een schema op om de paardetrambijwagens, die nog in de oude AOM-nummering rondreden, hogere nummers te geven in de 500- en 600-reeks. De nieuw gebouwde elektrische bijwagens zouden dan in de 700-serie genummerd gaan worden en deze serie zou dan 731-748 worden. Op de bouwtekening van Allan voert de wagen ook het nummer 731, maar al snel werd toch de 400-reeks voor deze bijwagens aangemerkt en dus kregen ze de nummers 453-470.

Rijtuig 453 werd bij de fabriek echter per abuis 354 genummerd, waarmee de traditionele fabrieksfoto werd gemaakt. Nog voor de aflevering werd deze fout hersteld. Het voorval had tot gevolg dat er allerlei speculaties zijn geweest, dat de reeks 453-460 als reeks 351-358 zou hebben dienstgedaan, maar nergens in de archieven is hiervan iets terug te vinden, zodat de fout het meest waarschijnlijke is geweest.

In 1916 werd dit nummerschema wederom gewijzigd, waarbij de 400-den nu in de reeks 600 werden vernummerd. De reeks 401-452 en 471-500, zijnde de typewagens, werd nu de doorlopende reeks 619-700, zodat de open aanhangers 453-470 aansluitend aan de AOM-open aanhangers nu in de reeks 601-618 werden vernummerd, hetgeen in 1917/18 zijn beslag had.

Van oktober 1919 t/m januari 1920 werden ze verbouwd tot dichte wagens wegens gebrek aan gesloten rijtuigen. De kosten bedroegen fl. 470,- per wagen. In de zomer van 1920 werd die verbouwing weer ongedaan gemaakt, doch van oktober 1920 tot mei 1921 waren ze weer gesloten.

In de jaren 1934/35 werden de wagens in het nieuwe rijtuigkleurenschema blauw/grijs(i.p.v. de tot dan toe gebruikelijke donkerblauw met bruine houten latten en biezen) opgenomen.

In 1943 werden de open aanhangrijtuigen buiten dienst gesteld, omdat deze niet was berekend op een voortdurende overbelasting, ontstaan tengevolge van de toenemende vraag naar openbaar vervoer.

In 1944 waren er contacten met het trambedrijf in Sosnowitz in het Duitse Opper-SileziŽ voor de overname van 7 motor- en 10 bijwagens. De motorwagens betroffen Union-motorwagens en de bijwagens de open aanhangers 599-608, waarbij de eerste 2 nog van de voormalige AOM-vloot stamden. Uiteindelijk reduceerde dit aantal tot 5 motor- en 5 bijwagens, tw. de aanhangers 603-607.
Op 25 augustus 1944 werd bijwagen 604, samen met 2 ankers, 1 motor en 1 schakelwals afgezonden naar Sosnowitz. Om onduidelijke redenen is uiteindelijk de verdere levering niet meer doorgegaan en de bestelde tramwagens(de Unions 155, 156, 168-170 en de bijwagens 603, 605-607) werden dus niet geleverd.

Wegens elektriciteitsgebrek tijdens de tweede wereldoorlog werd op 09-10-1944 de tramdienst in Amsterdam geheel gestaakt. Om het vervoer in Duitsland bij de trambedrijven aldaar rijdende te houden besloot de Duitse bezettingsmacht dat o.a. Nederland volgens "das Reichsleistungsgesetz" 20% van haar rollend materieel moest afstaan aan die voornoemde in nood verkerende Duitse trambedrijven. Dit hield in, dat van de 17 aanwezige wagens er 3 moesten worden ingeleverd. De bijwagens 601-603 werden gevorderd. Het opladen van de wagens geschiedde op 13-01-1945. Aan de Plantage Doklaan, achter Dierentuin Artis, werden de wagens op spoorwagons geladen voor het transport naar Duitsland. Deze wagens zijn echter niet naar Duitsland, maar naar het trambedrijf in Wien, Oostenrijk verzonden. Geen van de Amsterdamse gevorderde trams heeft in de oorlog elders gereden. Het merendeel kwam in zwaarbeschadigde tramremises terecht en enkele niet verder dan het spoorwegemplacement. Na de oorlog echter hebben verschillende wagens wel dienstgedaan. Van deze bijwagens is niet bekend of deze in Wien hebben gereden.

Na de oorlog werd de tramdienst in fases hervat en met behulp van de geallieerden werd een speurtocht op touw gezet om de gevorderde exemplaren terug te halen. Op 04-10-1946 kwamen vrijwel alle drie de bijwagens terug. De 604, die zich in het inmiddels tot Polen verworden Opper-SileziŽ bevond, kon niet worden gerepatrieerd omdat daar de Russische geallieerde bezettingsmacht zich bevond.

Na de oorlog werden de open bijwagens niet meer ingezet en in maart/april 1948 werden alle open aanhangers afgevoerd. De wagens werden hierbij afgevoerd naar diverse doeleinden. Zo reed de 605 in die zomer als omnibus rond in Beverwijk tgv. haar 750-jarig bestaan. De andere werden zomerhuisjes en noodwoningen etc.

Op 17-09-1980 werd de wagenbak van de 606, die als tuinhuisje aan het Kinselermeer nabij Holysloot in landelijk Amsterdam Noord nog in gebruik was, teruggehaald. Van de wagen was niet zo veel over en deze werd in de remise Lekstraat geplaatst in afwachting van eventueel herstel.

Op     -    -19    †werd hij voorlopig opgeslagen in de hulpremise Oost aan de Oranje Vrijstaatkade. De ontruiming van de Stichting AOM-locaties door de gemeente Amsterdam betekende dat de wagenbak in 2005 voorlopig werd opgeslagen in een loods op het voormalige NDSM-terrein aan de TT Melissaweg in Amsterdam-Noord. Het faillissement van de AOM, de stadse organisatie voor museumexploitatie van museumtrams in Amsterdam, in 2010 had weer tot gevolg, dat de gehele wagenvloot door een curator geveild zou gaan worden. De Tramweg-Stichting, de Vereniging RETM van de Museumtramlijn Amsterdam en een opgericht genootschap "De Amsterdamsche Tram" met zo'n 70 geldschieters hebben de handen ineen geslagen en de gehele voorraad van de curator kunnen opkopen. Dit betekende dat de wagen voorlopig aansluitend werd opgeslagen in een caravan-opstelloods in Wervershoof, waar de wagenbak op     -    -2011 naar toeging.

      De inzet van de bijwagens:

Bij veel trambedrijven, dus ook bij de Geementetram, werd vroeger bij mooi weer, globaal gesproken tussen april en oktober, op lijnen met bijwagen-exploitatie de dienst uitgevoerd met open bijwagens i.p.v. de gesloten exemplaren. Dit waren dan open tramrijtuigen met open zijwanden, waarbij de reizigers hierin op dwarsbanken werden vervoerd, in tegenstelling tot de langsbanken die bij veel gesloten rijtuigen voorkwamen. De open bijwagens waren dan ook zeer geliefd bij het publiek. De bijwagens waren over de diverse lijnen verdeeld. Soms kwamen ze in de loop van de dag in bedrijf als het weer opklaarde, soms werden ze overdag vervangen door dichte bijwagens als het weer in ongunstige zin omsloeg. Het omruilen vond plaats op de plek waar normaliter de dichte bijwagens werden aan- of afgehaakt.

Nadat lijn 9 geheel met de seizoenbijwagens 401-420 was gaan rijden, zag men in 1912 op deze lijn geen echte open bijwagens meer. Dat duurde totdat de seizoenbijwagens uit dienst waren genomen om te worden verbouwd tot motorwagens.
Deze verbouwing heeft er mede toe bijgedragen dat er in november 1919 een acuut gebrek aan bijwagens ontstond. Dat leidde tot een omgekeerde actie, waarbij acht motorwagens van de serie 15-229 tijdelijk werden ingericht tot dichte bijwagen. Deze kon men aantreffen op de lijnen 14, 17 en 19.
Dat was nog niet afdoende, daarom werden de zes open bijwagens 603-608 provisorisch gesloten en op de lijnen 4, 10 en 17 in dienst gesteld. In januari 1920 werden de overige bijwagens van de serie 601-618 tijdelijk ingericht tot dichte bijwagen. In het voorjaar van 1920 werden de mutaties ongedaan gemaakt.
In september(de 602) en oktober van dat jaar werden de 601-618 opnieuw tijdelijk gesloten. Zij kwamen in de normale dienst op de lijnen 9, 10 en 19. In mei 1921 werden de 601-618 weer, en toen voorgoed, als open wagens in dienst gesteld.

Toen in 1922 de middeninstapbijwagens 881-900 met hun dwarsbanken en schuiframen allemaal op lijn 2 waren gaan rijden, had dat tot gevolg dat er geen open bijwagens meer op deze lijn reden. Dat deed zich in 1931 ook voor op lijn 25 die toen de nieuwe bijwagens 931-950(een grotere uitvoering van de 881-900) kreeg. Daardoor heeft lijn 25 alleen in de zomer van 1930 open bijwagens gekend.

Van 1929 tot en met 1931 kregen ook de lijnen, die met de 901-930, het andere nieuwe bijwagenmaterieel, werden geŽxploiteerd geen open bijwagens toegewezen. In 1932 verviel die maatregel en kon men, bijvoorbeeld op lijn 16, als weleer de open bijwagens aantreffen.

Na een ongeluk in 1935, waarbij een open ex-paardentrambijwagen zwaar werd getroffen, reden in 1936 alleen de solider geoordeelde 601-618; ze deden slechts dienst op enkele lijnen. Na te zijn gemoderniseerd, kwam in 1937 ook de serie 589-600 weer op straat.

Toen in 1943 de toeloop van reizigers ongekende vormen aannam, werden de open bijwagens echter te gevaarlijk voor de reizigers, zodat ze in mei van dat jaar na slechts enkele dagen in dienst te zijn geweest, buiten gebruik werden gesteld. Naar later bleek, was dat definitief.

De inzet van de bijwagens ging van start in 1913, waarbij ze reden op de lijnen 3 en 10.
In 1914/16 reden ze op de lijnen 3, 9 en 10 en van 1917 t/m 1919 op de lijnen 3, 9, 10 en 14.
In 1920 voegde lijn 19 zich hieraan toe, welke in 1921 werd ingeruild voor lijn 6. In 1922 waren de lijnen 3, 6, 10 en 14 voorzien van deze serie open aanhangers. Vervolgens werd in de jaren 1923 t/m 1927 de lijnen 3, 6, 10 en 16 bediend. In 1928 aangevuld met lijn 23.
In 1929 werden ze ingezet op de lijnen 3, 6, 10, 12, 16 en 23, waarbij de bijwagens op lijn 16 in de loop van de zomer doorschoven naar lijn 14 bij de instroom van de reeks 901-930.
Het jaar 1930 was voor deze serie een topjaar toen de wagens op liefst 9 tramlijnen waren aan te treffen, tw.: de lijnen 3, 6, 10, 11, 12, 13, 14, 23 en 25.
In 1931 was dit terugggebracht tot de 5 lijnen 3, 6, 10, 23 en 24.
In 1932 t/m 1934 reden ze op 6 lijnen, tw.: de lijnen 3, 6, 10, 16, 23 en 24, waarna ze in 1935 op de lijnen 3, 6, 10, 16 en 24 reden.
In 1936 reden slechts alleen deze serie open aanhangers en de inzet was alleen op de lijnen 1, 6 en 11.
In 1937 werd de inzet weer uitgebreid met de reeks 589-600, waardoor deze serie(601-618) op de lijnen 3, 9, 13, 16 en 24 te vinden was.
Vanaf 1938 was de inzet op de lijnen 3, 6, 7, 9, 10, 13, 16 en 24. In 1941 verviel de inzet van deze reeks op lijn 6.
Tot slot in 1942 en die enkele dagen-inzet in mei 1943 was de reeks 601-618 aan te treffen op de lijnen 3, 7, 9, 10, 13, 16, 23 en 24.

     DOOR DE DUITSE BEZETTINGSMACHT   Uit Duitsland Laatste Inzet
Wagennr. Afgeleverd op Vernummerd op     Tot       Gevorderd op   Gevorderd naar  Gerepatrieerd Herindienst op Buiten Dienst     Op Lijn    Afvoer op Afvoer naar
      453      -    -1912      -    -1917/8     601         13-01-1945        Wien      04-10-1946             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      454      -    -1912      -    -1917/8     602         13-01-1945        Wien      04-10-1946             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      455      -    -1912      -    -1917/8     603         13-01-1945        Wien      04-10-1946             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      456      -    -1912      -    -1917/8     604               --            ---          ---             ---       -05-1943              25-08-1944 Stšdtischen Verkehrsbetriebe Sosnowitz
      457      -    -1912      -    -1917/8     605               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      458      -    -1912      -    -1917/8     606               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      459      -    -1912      -    -1917/8     607               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      460      -    -1912      -    -1917/8     608               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      461      -    -1913      -    -1917/8     609               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      462      -    -1913      -    -1917/8     610               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      463      -    -1913      -    -1917/8     611               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      464      -    -1913      -    -1917/8     612               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      465      -    -1913      -    -1917/8     613               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      466      -    -1913      -    -1917/8     614               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      467      -    -1913      -    -1917/8     615               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      468      -    -1913      -    -1917/8     616               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      469      -    -1913      -    -1917/8     617               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht
      470      -    -1913      -    -1917/8     618               --            ---          ---             ---       -05-1943                   -     -1948 verkocht









                 






Traminfo.nl © 2003-2015 | Contact  | Colofon | Disclaimer | Links