GVB 487+881-er, Lijn 2, Nieuwe Zijds Voorburgwal, 195x
Foto: Archief Tim Castricum

Home > Tram > Electrische tram > Serie > Serie 12 (476-490)

Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam - Serie 476-490

Serie:
476-490
Type: Elektrisch Motorrijtuig
Bouwjaar: 1936-1938 (bijwagens uit 1914)
In Dienst: 1936-1938
Fabrikant wagenbak: Werkspoor, Zuilen(Utrecht)
Elektrische uitrusting:
Allgemeine Elektrizitäts Gesellschaft(AEG),
Berlin(Deutschland)
Motortype:AEG-motoren type USL253aD
Motorvermogen: 2x 50 pk(= 36 kW)
Lengte:
9380 mm
Lengte:
9530 mm(over stootbuffers)
Breedte:
2062 mm
Hoogte:
3090 mm
Totaal ledig gewicht:
11.300 kg
Gewicht volbelast:
15.500 kg
Radstand:
2750 mm
Passagiersindeling:
18-38





Terwijl de verbouwing van de 30 aanhangrijtuigen 901-930 tot de motorrijtuigenserie 446-475 in volle gang was, besloot men terstond het motorrijtuigpark alsnog verder uit te breiden en zo werd in juni 1936 "boldakker"-bijwagen 701 eveneens in eigen beheer omgebouwd tot motorrijtuig 476. De wagen kreeg een elektrische installatie van AEG met 2 motoren met een vermogen van elk 50 pk van het type USL253aD(bouwjaar 1935) bediend middels 2 Siemens sleepringschakelkasten met 10 rij- en 7 remstanden.
De proef slaagde, zodat de directeur van de GTr de Wethouder Gemeente Bedrijven verzocht, in totaal 15 bijwagens te mogen verbouwen tot motorwagens. De kosten bedroegen fl. 8.000,- per rijtuigombouw, verdeeld over ca. fl. 5.500,- aan materiaalkosten en ca. fl. 2.500,- aan arbeidsloon.

Op 16 april 1937 gingen B&W akkoord, waarna in 1937/38 de vijframerbijwagens 702-707 en 709-716(708 ontbrak in dit rijtje i.v.m. zijn gewijzigde uiterlijk) niet op nummervolgorde verbouwd tot de motorwagens 477-490. In tegenstelling tot de 476, die afwijkende weerstandskasten op het dak had, hadden de 477-490 nokkenschakelkasten van SSW(Siemens Schuckert Werke) met 11 rij- en 7 remstellingen. De wagens hadden slechts twee zandstrooiers per stuurstand. De wagens hadden 18 zitplaatsen, 14 staanplaatsen in de wagen en 12 op elk balkon. Ook de weerstandskasten verschilden van elkaar. De 476 had een spiraalweerstand, terwijl de overige wagens een EMB-bandweerstand kregen opgebouwd.

De bijwagens kregen na verbouwing officieel de benaming omgebouwde bijwagens toebedeeld. Hoewel deze betiteling in wezen ook gold voor de groep 901-930 = 446-475, bleef dit achterwege; het waren ook wel omgebouwde bijwagens, maar zij behielden de oorspronkelijke benaming blauwe wagens.

De serie 476-490 begon haar diensten op lijn 3, zowel los als met een bijwagen aan de haak.

Door houtgebrek verloren ze in 1943 langzamerhand hun zijbaanschuivers, welke na de oorlog niet meer werden teruggeplaatst.

In augustus 1943 kreeg de 488 als proef richtingaanwijzers gemonteerd, die later weer werden verwijderd.

Wegens elektriciteitsgebrek tijdens de tweede wereldoorlog werd op 09-10-1944 de tramdienst in Amsterdam geheel gestaakt. Om het vervoer in Duitsland bij de trambedrijven aldaar rijdende te houden besloot de Duitse bezettingsmacht dat o.a. Nederland volgens "das Reichsleistungsgesetz" 20% van haar rollend materieel moest afstaan aan die voornoemde in nood verkerende Duitse trambedrijven. Dit hield in, dat van de 15 wagens er 3 moesten worden ingeleverd. In totaal werden er 4 gevorderd(één ter compensatie voor de Bergmann-wagens). De wagens 487-490 werden getransporteerd per trein vanaf het terrein aan de Plantage Doklaan(achter Artis) en gingen op weg naar Bremen. Rijtuig 487 werd op 20-12-1944 op de treinwagon geladen, de 488 en 489 een dag later, terwijl de 490 pas in 1945 werd geladen.
De 487 was bestemd voor de Bremer Strassenbahn A.G. te Bremen, de 488 moest naar de Rheinische Bahngesellschaft A.G. te Düsseldorf, de 489 naar de Duisburger Strassenbahn A.G. te Duisburg. De trein met 38 rijtuigen, waaronder de 487-489 vertrok pas op 10 januari 1945 richting de oosterburen.
De 490 werd in de periode 30 januari t/m 13 februari 1945 overgebracht naar de Plantage Doklaan en op 16-02-1945 op de spoorwagon geladen en afgevoerd naar het oosten. Opvallend genoeg was het feit dat de beste motorwagens van het wagenpark het laatst op transport werden gesteld. Hoogstwaarschijnlijk hoopte men op een wonder, nl. dat het Duitse Rijk spoedig ineen zou storten, zodat bij een stopzetting van de transporten in ieder geval de beste wagens nog aanwezig zouden zijn. De 490 vertrok richting een onbekende bestemming.
Van deze wagens kwamen de 487, 488 en 489 alle drie echter in Bremen terecht. Ook de 490 werd later in Bremen teruggevonden. Het merendeel van het gevorderde trammaterieel kwam in zwaar beschadigde Duitse tramremises terecht en enkele zelfs niet verder dan het spooremplacement. Geen van de Amsterdamse gevorderde trams heeft in Duitsland tijdens de oorlogsperiode gereden. De Amsterdamse trams kregen in Bremen een letter A voor het wagennummer geplaatst. Of die wagens na de oorlog in Bremen wel kort hebben dienst gedaan is niet bekend.

Na de oorlog werd de tramdienst in Amsterdam in fases hervat. De reeks 476 kwam toen in dienst op lijn 3 en als aanvulling tevens op lijn 10.

Met behulp van de geallieerden werd een speurtocht op touw gezet naar de gevorderde exemplaren om deze te repatriëren. In de periode 30-05 t/m 20-09-1946 kwamen alle wagens retour, waarbij enkele forse schade hadden opgelopen bij de diverse bombardementen op Duitse steden. De 488 kwam alleen als truck terug en werd in 1947 gesloopt. Zijn motoren werden opgeslagen. De andere 3 wagens werden hersteld en kwamen in 1947 en 1948 weer terug in dienst.

Vanaf 1948 werd ook bij deze serie de dubbele tweepersoonsdwarsbanken doormidden gezaagd en aangepast tot een dubbele eenpersoonsbank, waardoor
2 zitplaatsen minder en 4 staanplaatsen meer geboden werden. De totale vervoerscapaciteit werd dus 58 personen(16-42).

Op 22-10-1949 kwam de 482 in dienst op lijn 1, in de combinatie als "kortgekoppeld" tramstel 482+884. Van de wagen was de achterkoppeling ingekort, zodat hij met een eveneens ingekorte bijwagen toch als tramstel samen met een ander gelijkend tramstel op een brug in de Leidsestraat paste. Hierna werd de rest van de serie aangepast, waarbij ze tevens tot eenrichtingswagen werden verbouwd. Hiertoe werden schakelkast en handrem van het achterbalkon verwijderd en de treeplanken aan de blinde zijde, alsmede de achterkoplamp verdwenen. De 482 werd op 12-11-1949 alsnog eenrichting. De schakelkasten, die hiermee vrijkwamen gingen naar wagens uit de serie 356-390. Bij de ombouw naar eenrichting wijzigde wederom de indeling. In de wagen werd het aantal staanplaatsen vermeerderd tot 20 en op het achterbalkon van 12 naar 15. Hierdoor werd de indeling nu 16-47.

Vanaf de zomer van 1950 schoven de tramstellen, getrokken door de reeks 476, door naar lijn 2 en ze zouden de rest van hun loopbaan op deze lijn slijten.

In 1951 kreeg de 482 een SSW-snelschakelaar met 22 rij- en 15 remstellingen. In tegenstelling tot de rest, die een zg. cyclische schakeling had, werd bij die 482 de kruisschakeling met vereffeningweerstand ingevoerd.

Een geweldig succes is deze tramserie nooit geweest, daar vooral de remcapaciteiten zeer matig waren. In 1953 vonden vele remweigeringen plaats mede ontstaan door verwaarloosd onderhoud. Zo botste op 12-10-1953 de 477 van lijn 1, slechts in het bezit van één zandstrooier, op het Stationsplein achterop z'n voorganger, nadat hij door zijn remmen gleed. Hierbij werd een postbode, die juist een brievenbus op de voorgaande tram leegde, doodgedrukt tussen beide trams. Een tragisch ongeval dat een lange nasleep zou hebben.
Een andere forse botsing vond plaats op 14-09-1953 toen de 486 van lijn 2 op de Nieuwe Zijds Voorburgwal achterop de 432 van lijn 17 botste. Hierbij liep de 432 fikse schade op en werd het voorbalkon van de 486 zwaar beschadigd. De wagens werden weer hersteld.

Op 27-08-1955 hadden de 374+620 van lijn 1 en de 476+900 van lijn 2 een onderlinge aanrijding, waarbij met name de 476 zware schade opliep. De wagen werd hersteld en kwam weer terug in dienst

In 1956 kreeg de 482 zijn nokkenschakelkast weer terug.

Op 08-05-1956 had de 476 van lijn 2 op de Nieuwe Zijds Voorburgwal een zware aanrijding met een "Kromhout" van één der aldaar gevestigde bodediensten. Beide liepen zware schade op, waarbij dit bij de 476 linksvoor was. Na herstel kwam hij weer in dienst.

Op 19-07-1956 kreeg de 484 als eerste tram richtingaanwijzers aangebracht. Wegens een wetswijziging moesten in 1956 alle trams hiervan worden voorzien. De wagen werd hiertoe voorzien van een omvormer om de richtingaanwijzers, die bediend werden met zwakstroom uit de bovenleidingspanning, te kunnen voeden. Aansluitend werd in 1956 de rest van de serie aangepast.

Op 10-10-1956 had de 476 voor de derde keer een zware aanrijding. Dit keer had hij rijdend op lijn 2 een botsing met een vrachtauto, die de tram eerst links inhaalde om daarna naar de rechterzijde van de straat te willen. Hierbij werd deze vrachtauto van wederom een bodecentrum op zijn kant geslingerd en liep de tram rechtsvoor forse schade op. Wederom kwam de wagen na herstel in dienst.

Op     -10-1956 had het stel 483+892 van lijn 2 een aanrijding, waarna het stel door de politie in beslag werd genomen en aansluitend stil en verzegeld stond opgeslagen in de remise, omdat de zaak door Justitie nog niet in behandeling was genomen. Op 08-01-1957 werd het stel door de politie vrijgegeven en kon het in herstel worden genomen, waarna het terug in dienst kwam.

Op 02-12-1956 had de 476 voor de vierde maal binnen 1½ jaar een forse aanrijding op lijn 2. Wederom werd de wagen hersteld en kwam terug in dienst.

Op 14-07-1957 wilde op de Nieuwe Zijds Voorburgwal bij de Nieuwe Zijds Kolk een toerbus van de BBA(Brabantsche Buurtspoorwegen en Autodiensten) keren en kwam daarbij in onzachte aanrijding met de juist passerende 483 van lijn 2, die hierbij uit de rails werd gedrukt. De fiks beschadigde 483 werd als gevolg van deze aanrijding terzijde gesteld voor sloop.

Tot eind juli 1957 gingen de 476, 477, 481, 482 en 483 terzijde voor afvoer. De 480 stond daarentegen nog in grote revisie! en kwam in september 1957 gereed voor de dienst. Tot 16-08-1957 verdwenen ook de 484 en 485 van straat.

In september 1957 reden de stellen 476-->/881-->(sinds 1949 reden deze eerst op lijn 1 en later op 2 met bijwagens type 881 en een enkele maal type 619), voor het laatst in de passagiersdienst. In september reden de motorrijtuigen 478, 479, 486, 487, 489 en 490 nog op lijn 2. Op 16-09-1957 reden er voor het laatst stellen reeks "476+881" op lijn 2.

Op 24-09-1957 gingen de 477(welke reeds langer buiten dienst stond), 478, 486 en 490 naar de remise Lekstraat, waar de rest al buiten dienst stond.

Op 25-09-1957 reden de 489 en 490 in stelformatie met een bijwagen op lijn 1 en de 479 en 487 deden dit op lijn 2. De 487 raakte in de loop van die dag defect, mede omdat die ook reeds langere tijd niet gereden had. De 480 reed die dag voor het eerst na zijn grote revisie weer in dienst. Die dag was de allerlaatste dag dat een motorrijtuig van de 476-reeks in de passagiersdienst reed. Voor de 480 was het dus de eerste én tevens de laatste dag na zijn grote revisie dat hij reed!!!!! De 480 ging nu verder rijden in de nachtelijke uurtjes als personeelswagen(POD), waarbij hij 's-avonds prachtig geschilderd nog wat kilometers maakte.

Op 07-10-1957 gingen de 479, 487 en 489 buiten dienst in de remise Lekstraat.

Op 19-10-1957 kwam een einde aan de POD-dienst vanuit de Havenstraat. De Lekstraat eindigde hiermee al in 1956, waardoor de 480 een maand na zijn grote revisie terzijde ging voor sloop! Op 31-10-1957 ging hij als laatste naar de remise Lekstraat.

Op 23-09-1958 startte weer een sloopactie in de remise Nieuwe Achtergracht. De 476-490(m.u.v. de 488 die al in 1947 was gesloopt) waren inmiddels onttakeld en hierheen gebracht. Hier werden de wagens eerst omver gegooid, waarna de trucks eraf werden gebrand, benevens de vloer van de balkons en de balkonschermen. Hierna werd de wagen weer rechtop gezet en op een auto geladen en een dag later naar een sloopterrein in Diemen gebracht. Omdat dit sloopsysteem te veel rommel gaf werd later weer van dit systeem afgestapt. Op deze manier verdwenen resp.: op 24-09: 480; op 25-09: 482; op 27-09: 490; op 03-10: 479; in de periode 04 t/m 13-10: 478, 487; in de periode 14 t/m 17-10: 476, 477, 483, 484, 485, 486, 489 en op 18-10 tenslotte als laatste de 481. De motoren, die nu beschikbaar waren gekomen, gingen naar de Utrechtenaren 301-311.

In hun gehele loopbaan hebben de "blauwe" wagens op vrijwel alle tramlijnen dienst gedaan. Hieronder volgt een overzicht van hun inzet met de bijbehorende periode en trajecten:
    - Lijn 1 (Stationsplein - Stadionstraat v.v.):
                    Op lijn 1 reden de motorwagens als kortgekoppeld stel met bijwagens reeks 881 vanaf oktober 1949 in de basisdienst. In de
                    periode mei t/m juli 1950 schoven de stellen door naar lijn 2 en kwam daarmee een einde aan de inzet op lijn 1.
    - Lijn 2 (Stationsplein - Hoofddorpplein v.v.):
                    Vanaf mei t/m juli 1950 kwamen de kortgekoppelde stellen 476+881 naar lijn 2 en bleven in de basisdienst tot hun
                    buitendienststelling tussen juni en september 1957.
    - Lijn 3 (Javaplein - Frederik Hendrikplantsoen v.v.(1929-1940); Van Swindenstraat - Frederik Hendrikplantsoen v.v.(1940-1942);
                    Krugerplein - Frederik Hendrikplantsoen v.v.(1942-1944); Station Muiderpoort - Frederik Hendrikplantsoen v.v.
                    (vanaf 1945):
                    In april 1936 kwam de eerste wagen in dienst op lijn 3(met een bijwagen reeks 716). Naar gelang er meer motorwagens na
                    ombouw gereed kwamen gingen ze de aanvullende diensten rijden op deze lijn. Vanaf augustus 1937 kwamen ze terecht in de
                    basisdienst en bleven daar tot de tijdelijke opheffing van het tramnet op 09-10-1944.
                    Op 30 juli 1945 kwam lijn 3 terug in dienst en deze reeks kwam hier wederom te rijden. In juni 1946 gingen ze naar de
                    aanvullende diensten, om in november 1946 terug te keren in de basisdienst. In september 1948 verdwenen ze van lijn 3.
                    Van maart t/m april 1949 reden ze heel kort weer enkele aanvullende diensten, waarna de inzet op lijn 3 voorbij was.
    - Lijn 10 (van Hallstraat - Molukkenstraat v.v.):
                    Met de herindienststelling op 18-06-1945 kwamen de stellen in de aanvullende diensten ook op lijn 10 te rijden, om hier per
                    30 juni 1945 alweer te verdwijnen. Van mei t/m september 1946 reden ze weer in de aanvullende dienst en vanaf
                    maart 1948 wederom. In september 1948 kwamen ze zelfs in de basisdienst terecht, waarna zij in oktober/november 1949
                    hier definitief verdwenen.
    - Lijn 25 (Amstellaan - Stationsplein v.v.(1932-1939); Amstelstation - Stationsplein v.v.(1939-1944); Rivierenlaan(later
                    President Kennedylaan) - Stationsplein v.v.:
                    Ook hier kwamen de stellen in de aanvullende dienst terecht met de herinvoering van lijn 25 op 18 juni 1945. In juli 1945
                    verdwenen ze hier weer van het toneel. In de zomer van 1946 waren ze wederom weer als aanvulling op lijn 25 te vinden.
Op de overige lijnen vond in de regel geen inzet van de reeks 476 plaats, maar in de praktijk kan dit bij uitzondering wel eens plaatsgevonden hebben. De inzet in de basisdienst betekende overwegend dat het materieel van aanvang dienst tot einde dienst was aan te treffen, terwijl de aanvullende diensten met name spitsversterking betrof en/of enkele dagdiensten. Buiten deze reguliere diensten werd het tweeassig materieel nog regelmatig op de diverse lijnen ingezet als extra's, waarbij dan ook op lijnen werd gereden, waar de inzet (tijdelijk) niet gebruikelijk was.
Na de oorlog waren de 476-ers regelmatig als extra's in de Stadiondiensten aan te treffen. Zo reden ze op lijn 1(met de reeks 881 in de periode 1949 en 1957), lijn 6(met de reeks 716 in 1948/1949; de reeks 881 in 1955), lijn 16(met de reeks 881 in 1954/1955) en lijn 23(met de reeks 881 in 1951/1953).

  DOOR DE DUITSE BEZETTINGSMACHT   Uit Duitsland
Wagennr. Omgebouwd In Dienst Op Lijn Bouwjaar ex-ahr. Gevorderd op   Gevorderd naar  Gerepatrieerd Herindienst op Laatste inzet Op Lijn    Afvoer op Afvoer naar
      476       -06-1936       -06-1936       3    1914    701              ---                 --            ---          ---        -07-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      477       -06-1937       -06-1937       3    1914    702              ---                 --            ---          ---        -07-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      478       -07-1937       -07-1937       3    1914    703              ---                 --            ---          ---   16-09-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      479       -07-1937       -07-1937       3    1914    704              ---                 --            ---          ---   25-09-1957       2   03-10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      480       -07-1937       -07-1937       3    1914    706              ---                 --            ---          ---   19-10-1957   POD   23-09-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      481       -07-1937       -07-1937       3    1914    705              ---                 --            ---          ---        -07-1957       2   18-10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      482       -06-1938  18-06-1938       3    1914    716              ---                 --            ---          ---        -07-1957       2   24-09-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      483       -06-1938  18-06-1936       3    1914    707              ---                 --            ---          ---   14-07-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      484       -07-1938  10-08-1938       3    1914    709              ---                 --            ---          ---        -08-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      485       -07-1938  23-07-1938       3    1914    715              ---                 --            ---          ---        -08-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      486       -09-1938  21-09-1938       3    1914    711              ---                 --            ---          ---   16-09-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      487       -09-1938  07-10-1938       3    1914    712        20-12-1944           Bremen      30-05-1946        -09-1947   25-09-1957       2        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      488       -09-1938  07-10-1938       3    1914    714        21-12-1944           Bremen      20-09-1946          --- " 20-09-1946 "               -     -1947 "gesloopt in eigen beheer"
      489       -10-1938  08-10-1938       3    1914    710        21-12-1944           Bremen      30-05-1946        -01-1948   25-09-1957       1        -10-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"
      490       -09-1938  06-10-1938       3    1914    713        16-02-1945           Bremen      30-05-1946        -01-1947   16-09-1957       2   26-09-1958 "gesloopt op remiseterrein Nieuwe Achtergracht(restanten naar sloperij in Diemen)"









                 






Traminfo.nl © 2003-2015 | Contact  | Colofon | Disclaimer | Links